راهکار بانک مرکزی برای به‌زانو درآوردن غول تورم

تاثیر عملیات بازار باز بر رونق اقتصاد

کارشناسان معتقدند: عملیات بازار باز از جمله شیوه‌هایی است که می‌تواند انضباط مالی را در کشور افزایش داده و با کاهش هزینه نقدینگی به کسب‌وکار و اقتصاد رونق دهد، ثبات اقتصادی را تحت تأثیر قرار داده و درصورتی‌که به بهترین شکل ممکن اجرا شود، درمان بیماری مزمن اقتصادی ایران یعنی تورم خواهد بود و یکی از مهم‌ترین گام‌ها در اصلاحات اقتصادی کشور در سال‌های گذشته به‌حساب خواهد آمد.

ابزارهای سیاست‌گذاری پولی توسط بانک مرکزی

بانک مرکزی هر کشور، تعیین‌کننده سیاست‌های پولی در آن کشور است.

سیاست‌های پولی نیز شامل: عرضه و تولید پول، خرید و فروش اوراق قرضه، تنظیم میزان نرخ بهره، ارائه تسهیلات به دولت و دیگر بانک‌ها برای پیشبرد اهداف مختلف، تعیین نرخ بهره و نرخ ارز است که توسط بانک مرکزی اتخاذ و اجرا می‌شود.

در بسیاری از کشورهای دنیا، بانک مرکزی برای تعیین سیاست‌های پولی کاملاً خودمختار است؛ اما ابزارهای بانک مرکزی برای تعیین سیاست‌های پولی به شرح ذیل است:

1-     عملیات بازار باز:این ابزار از قدیمی‌ترین اقدامات و ابزارهای بانک مرکزی در سراسر دنیا است.

در عملیات بازار باز بانک مرکزی اقدام به خرید و یا فروش اوراق قرضه دولتی در بازار باز اوراق قرضه کرده و باعث کنترل حجم پول و نرخ تورم و بهره می‌شود.

2-    تغییر نسبت سپرده‌های قانونی بانک‌ها: سپرده قانونی، میزان مشخصی از سپرده‌های مردم نزد بانک‌ها است که در اختیار بانک مرکزی قرار می‌گیرد. تغییر میزان این سپرده‌ها بر نقدینگی، پایه پولی، نرخ بهره و تورم تأثیر گذار است.

3-    تغییر نرخ تنزیل بین‌بانکی: بانک‌های تجاری هرساله اعتباری از بانک مرکزی دریافت می‌کنند تا از طریق آن به مردم وام بدهند. نرخ سودی که بانک‌ها باید به بانک مرکزی برگردانند نرخ تنزیل بین‌بانکی نامیده می‌شود. تغییر این نرخ بر حجم پول، نقدینگی و نرخ بهره تأثیر می‌گذارد.

بانک مرکزی با استفاده از ابزارهای فوق به تنظیم فعالیت‌های اقتصادی، تنظیم نرخ بهره و تورم می‌پردازد.

عملیات بازار باز چگونه انجام می‌شود؟

هنگامی‌که بانک مرکزی اقدام به انتشار اوراق قرضه می‌کند می‌تواند بر حجم پولی کشور تأثیر گذاشته و نرخ بهره و پایه پولی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

به‌طورکلی بانک مرکزی از این طریق از میزان نقدینگی نزد مردم کاهش و نرخ بهره را کاهش می‌دهد. از این طریق سرمایه‌های سرگردان مردم را به بانک مرکزی برگردانده و سود مشخصی نیز پرداخت خواهد کرد.

این فرایند انقباض پولی را کاهش داده و از کاهش ارزش پولی نیز جلوگیری می‌کند.

برعکس این فرایند انبساط پولی است که با خرید اوراق قرضه توسط بانک مرکزی ایجاد شده و باعث افزایش نرخ بهره می‌شود.

 بیشتر بخوانیم
 ممنوعیت بانک‌ها برای سرمایه‌گذاری در بخش ساخت و ساز

عملیات بازار باز چه مزیت‌هایی دارد؟

عملیات بازار باز نسبت به ابزارهای پولی دیگر مزیت‌هایی دارد که اجرای صحیح آن باعث اصلاحات پایدار و اثرگذاری خواهد شد.

از مهم‌ترین مزیت‌های عملیات باز این است که بانک مرکزی از این طریق به شکل مستقیم بر روی بازار تأثیر خواهد گذاشت و می‌تواند حجم پولی بازار را کنترل کند و در این راه کاملاً از بانک‌های تجاری و مؤسسات مالی مستقل عمل می‌کند.

همچنین این روش یکی از آسان‌ترین روش‌ها و ابزارهای مالی است که کنترل آن نیز چندان پیچیده نیست.

به این صورت که بانک مرکزی هرگاه ببیند که سیاست‌های انقباضی و یا انبساطی درست عمل نمی‌کند با تغییراتی می‌تواند روش انجام عملیات را تغییر دهد.

این روش در دیگر ابزارهای مالی چندان پاسخگو نیست و تغییر مداوم سیاست‌های تنزیل بین‌بانکی و تغییر سپرده قانونی باعث اختلال و آشفتگی در سیستم بانکی خواهد شد. در واقع این انعطاف‌پذیری است که عملیات باز را برای بانک مرکزی آسان کرده و باعث اجرای هرچه بهتر آن در اقتصاد کلان کشور شده است.

از دیگر مزیت‌های عملیات باز انضباط مالی دولت‌ها، رشد کسب‌وکارها و ثبات اقتصادی کشور است.

ارائه اوراق قرضه توسط بانک مرکزی معمولاً برای برطرف کردن کسری بودجه و نوعی استقراض دولتی به‌حساب می‌آید.

این عملیات باعث می‌شود که استقراض دولت از بانک‌ها و مؤسسات مالی کنترل‌شده و از افزایش نرخ تورم جلوگیری خواهد کرد.

همچنین عملیات بازار باز به صورت مستقیم بر روی رونق کسب‌وکارها تأثیر خواهد گذاشت.

بانک مرکزی از محل درآمد فروش اوراق قرضه تسهیلات در اختیار کسب‌وکارها قرار داده و باعث کاهش نرخ بیکاری خواهد شد.

این امر فشار مضاعف بر روی بانک‌ها را کم کرده و یک بازار بدهی پویا را ایجاد خواهد کرد.

همچنین عملیات باز می‌تواند نرخ بهره را در بازه مشخصی حفظ کرده و باعث به وجود آمدن ثبات اقتصادی در کشور شود.

این امر چشم‌انداز فعالان اقتصادی را روشن ساخته و بر نرخ تورم، حجم پول و نقدینگی تأثیر مثبت خواهد داشت.

حضور بانک مسکن در عملیات بازار باز

به گفته صابر عسگرپور، مدیر مالی بانک مسکن: تاکنون دو مرحله حراج فروش، جهت اجرای عملیات بازار باز انجام شده است و بانک مرکزی اقدام به فروش اوراق بهادار دولتی، با سررسید 3 ساله کرده است.

وی افزود اطلاعات این حراج ها محرمانه بوده و تمام اطلاعات مربوط به جزئیات و میزان اوراق معامله شده نزد بانک مرکزی میباشد.

همچنین فرمودند بانک مسکن به دلیل وضعیت نقدینگی، قادر به شرکت در اولین حراج نبودند، اما در 3 سال گذشته بانک مسکن در یکی از این حراج ها شرکت داشته و بخشی از اوراق خود را به فروش رساندند.

به علاوه، وی نسبت به حضور فعال بانک مسکن در عملیات بازار باز اظهار امیدواری کرد.

تجربه جهانی در استفاده از عملیات باز

امروزه اغلب بانک‌های مرکزی در اقصی نقاط دنیا از عملیات باز برای کنترل نرخ بهره و رونق کسب کارها استفاده می‌کنند.

بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا از جمله آمریکا، ژاپن و بریتانیا با استفاده از عملیات بازار باز نرخ تورم را کاهش داده‌اند.

استفاده از این ابزار پولی همیشه جز لاینفک دستگاه‌های کلان مالی و پولی بوده است و در کنار عوامل دیگر باعث شده است که ثبات اقتصادی در این کشورها وجود داشته باشد.